Femke Halsema: On freedom of conscience.

Original Dutch text found here.

For my non-Dutch friends who hold an interest in these matters: this speech was given by the party leader of the Dutch Greens at Saturday’s conference on religious freedom.

On freedom of conscience

Speech of Femke Halsema, Jacobi church Utrecht, October 9th 2010

I won’t make a secret out of the fact I find this a difficult speech. Speaking of freedom and criticism of religion is treading on a narrow path, bordered with barbed wire.

The sensitivities are great – often, you are speaking of the most closely-held convictions and most personal emotions of people, anger is lurking and grievances are fast to build. Especially as a non-religious politician such as myself, you are prone to being accused of having “insufficient knowledge” and “not understanding” what moves believers.

And yet, speaking of religion is, even for politicians, unavoidable. And, in these days, even necessary. To that, I want to add that these times force progressive politicians especially – among which I count myself – to make statements on the freedom of religion of the limits thereof.

That is the position I want to defend here. To that purpose, I first want to speak a few words on the background of my party and the tradition of criticism of religion I consider myself to be a part of. Then I want to determine my position in the running debates on religion, and Islam in particular.

While I was preparing this speech, someone pointed out to me an interview with Bas de Gaay Fortman from some years ago. In that interview, he looks back upon his decision in the 1970s, as a reformed young man, leave the ARP [reformed political party of the time, now part of the Dutch Christian-Democratic party - ed.] for the PPR [green, progressive and originally Christian party of the time -ed.], one of the predecessors of the Greens.

In this interview, he mentions two deciding reasons to remove himself from the reformed and segregated [Note: Dutch public life was for a very long time segregated not by race but by religious background. Various religious groups had their own parties, their own magazines and papers, their own broadcasting agencies, you name it. -ed.] power politics of the ARP. “First,” he said, “I felt and feel that politics should not be connected to religious creeds. This is bad for politics, because you’re seperating people who could agree with one another. You’re also putting people together who might disagree on social matters.” (For those who doubt the truth of the forced nature of confessional politics, I remind you of the CDA congress last weekend [the CDA had members vote on participation in the upcoming government. After 7 hours of emotional debate, the vote showed a torn party, 32% voting against and 68% in favor of participation in a government supported by Wilders - ed.]).

Second, he says, he rejected the continuous power of the church over personal and social life. In the 1970s, people were stepping out of the bounds of the rules of the church, without wanting to lose their faith. The PPR was one of the most important pillars of this new individual religious freedom. In the words of Bas de Gaay Fortman: ‘the PPR broke through the segregation, it was the first desegregated party. D’66 [Dutch liberal democratic party, founded in 1966 - ed.] was desegregated as well, but was, so to speak, anti-religion. This wasn’t true of the PPR.”

His anecdote shows the strong connection the predecessors of the Greens had with religion. The PSP, CPN and EVP [the Green's other predecessors - ed.] also had a great many people among their members who rejected the lack of freedom of the segregation, who held on to their faith, but also consciously tied themselves to secular politics.

I remember when I, as a new member of parliament went to visit “the left cheek” (the Greens’ platform for religion and politics) to discuss the euthanasia law that I was spokesperson for in parliament. The central, recurring, and new to me term in that conversation was “freedom of conscience”. The could not and cannot, in our free country, be any form of force put upon one’s conscience. This means no one can be kept from their religious convictions. If, for example, your religious convictions mean you are repulsed by euthanasia, you should always be free to act upon this, and should know you are protected from the practice of euthanasia. At the same time, your religious convictions cannot keep others – believers or non-believers – from their wish to recognize euthanasia and allow it in their lives.

I think the members of the Left Cheek, with their idea of religious freedom and freedom of force of conscience, are the main bearers of a concept of religion that – I believe – is central within the Green Party to this day. It is the concept that I am most comfortable with.

Inspired by Bas de Gaay, I believe that freedom of religion is primarily an individual right. Every person in the Netherlands is free to believe as he wishes, to act upon that, it can be a guidance in his or her personal and social actions, he can devote his or her life to it.

The state has an important role in protection this individual freedom. That means the state should protect believers from humiliation. Mind you (and I want to emphasize this), humiliation is not the same thing as insult, as blasphemy or harsh criticism of holy books. In my opinion, the state has no role when it comes to insult.

Humiliation means that people are persecuted or discriminated against, i.e. on the job market or in their education. Simply put, in my opinion people should not be turned down for a job because they are strictly reformed, or maybe wear a cross or a hijab. The should have free access to business life, they should have free access to government functions.

Protection also means the government actively enables people to believe. That means that the state gives (and continues to give) parents the option to start a school for their own religious tradition, to send their children to denominational educations. This also means there is room for religious counselors (preachers or imams) in the Dutch army, who can support soldiers – for example on mission in Afghanistan – when they have need.

The emphasis on religion as an individual right, does not means I underestimate people’s need for a church community. I recognize and respect the meaning of churches and mosques, for people individually and for our society as a means of tying people together and giving direction.

I also respect that communities, in the explanation of their faith, come to rules of conduct and life to which they – freely, I emphasize, wish to adhere. There should be respect and space for people to set standards for the food they eat, to celebrate Ramadan, to honor the Sunday as a day of rest, and to have the need to retreat among their own, for example in Christian, Jewish or Islamic homes for the elderly (without, however, this leading to exclusion).

I feel that I – as a secular and progressive politician – should defend this fundamental freedom of people (as fundamental as, for example, the freedom of speech).

But – there is a but here. I emphasized that I consider freedom of religion to be an individual right. And a referred to force of conscience, the term I learned at the Left Cheek.

Or, as Bas de Gaay put it so well: “The authority of the church so not determine the personal or communal life.” The predecessors of the Greens rejected – rightly – the rules and prescriptions that the church authority put upon the people. For example: “A Christian cannot be gay”, “a Christian does not choose abortion or euthanasia, and disapproves if others do”, “a Christian shall not work on Sunday”.

Freedom of religion means – in my opinion as well – the religion, the appeal to god, cannot lead to the judging or excluding of those who think differently. Nor can it lead to the limiting of believers in their life style or in the personal way of believing. Simply, freedom of religion means that you can be a believer and a practising homosexual teaching at a reformed school. It also means that a young Islamic woman, without hijab, cannot be humiliated or be held at home because Islamic authorities say she is unclean.

Your nature, your gender, your sexuality or your political preferences cannot keep you from a free experience of your faith. Just like your faith cannot be grounds for exclusion, so neither can your gender or sexuality.

In short: free experience of religion deserves active protection. In my opinion: freedom of religion is an individual right. The collective cannot be held over the individual. Neither church nor state can force people to believe, or to abandon their faith.

That’s the theory; now the stubborn reality.

There’s a girl growing up in the Netherlands. She may live near me, or near you. She’s about 13 years old, and raised in the Islamic faith. From a young age, she’s used to her mother bringing her to school veiled, in djellaba and with hijab. She learned that if you eat pork, you’ll go to hell, she’s used to staying in the kitchen with her mother while the men eat. She loves the warmth and the feasts at the end of Ramadan, she loves her parents and feels safe in her environment. Now she’s entering puberty, doubt strikes.

Recently, she started having to wear a hijab when she goes out; her parents told her that if she doesn’t wear one, she’s bad and unclean. She feels torn in school and on the streets. She feels the aggression her appearance calls forth, she’s saddened that there’s so little space for the faith of her parents. But she hesitates. She loves movies, computer games and R&B, and doesn’t understand why those loves would make her a bad muslim. She wonders if she’s a muslim at all, and feels too young for a veil. She wants to be like the others, but every day, she defends herself against judgements from those others about her parents, about her and about her faith.

I think there are thousands of young girls like her in this country. I did not randomly choose the example.

While I was holding a theoretic treatise, there’s a harsh debate raging around us about the being and the position of the Islam. this debate doesn’t care about abstract principles on freedom of religion and freedom of conscience, but goes back and forth between the daily annoyance of a visible Islam in the Netherlands, and the fear for political jihadism in the West.

This debate, encouraged by Ayaan Hirsi Ali and Geert Wilders, gives many progressive and left-leaning politics a deep feeling of unease. This often leads to paralysis.

There only seem to be two flavors. Either you’re anti-religion and you want religion – and with religion I of course mean Islam – to be banned from the public arena, and preferably from the country. Or you’re pro-religion and that means, in this polarized debate, that you’re a muslim hugger, and a relativist wanting to introduce sharia law (this is a loose translation of the work of Wilders.)

This debate leave little room for a progressive politicians who is not willing to relativize the fundamental freedoms (and with those I mean both freedom of religion and freedom of expression). No, I should put that differently. Progressive politicians don’t take enough room. They allow themselves to be put on the defensive by the harsh, often discriminatory tone of Wilders. They let themselves be torn between the wish for solidarity with an Islamic minority that feels oppressed, and the realization that within many Islamic communities, the position of minorities (like women and homosexuals) is saddening. They allow themselves, in other words, to be pushed into one of the two positions; pro- or anti-religion.

There is a third way. I am neither pro- nor anti-religion. I accept and respect religion in her societal appearance. I respect the need of people to believe, to have the Qur’an on their night stand – as Tofik [Dibi, MP for the Greens - ed.] once told Wilders -, and I feel called to protect people in those needs. But because I take freedom of religion seriously, I cannot and will not back away from the intolerance that is held within especially the more orthodox forms of Islam.

Let me be exact. A while ago research was published on salafism in the Netherlands. This research showed that the following was smaller than expected, and there was no direct threat from salafism to the democratic rule of law. Everyone sighed in relief, and went on with their business. We shouldn’t.

Although the hard core is small, many salafistic, orthodox ideas have far broader support in the Dutch Islamic community. Those are ideas about theocracy, about the equality of men and women and hetero- and homosexuals. These ideas are enforced from the top down, and have great consequences for the freedom of women and homosexuals especially.

I am convinced that there are thousands of muslim women in the Netherlands who know too little freedom of movement – prescribed by the Islamic authorities and dutifully enforced by fathers, uncles and sons. It doesn’t help that few of these women are financially independent (only 7% of women in immigrant families in the Netherlands are financially independent) and most have little education. For these women an honorable life is lived between the four walls of their homes, in subservience to their husbands, with little say in the upbringing of their children and strict rules for their dress and behavior. the same too often goes for their daughters.

Of course I recognize that there are many Islamic women who come to this choice in full conviction and freedom, but I will not close my eyes to the many women who live this way because there is no alternative. For my, as a politician who feels connected to Bas de Gaay Fortman and the tradition of the Left Cheek, this is not acceptable. Religion isn’t free when it comes with forcing of conscience and a great number of living rules and prescriptions that are to be followed to gain the respect of co-religionists.

The Islam is part of the Netherlands, she is entitles to her place in public. Muslims have to be able to feel certain they won’t be humiliated. Suggestions of a hijab ban in public functions, or, worse yet, banning of the Qur’an, are unacceptable forms of humiliation of religion.

But it is just as unacceptable when women (and men) are forced by their faith to lead a life that is contrary to other freedoms and rights we consider important; the equal rules for men and women, freedom of expression, freedom to abandon one’s faith.

Progressive parties have a role in the current polarized debate to defend the freedom of religion. That means the freedom to believe as you want, without limitations enforced by the state. We also have the task to face the confrontation with those believers, with those Islamic leaders, who would force the conscience of minorities in their communities. I feel we should do that more than we have over the last years.

The passion we – justifiedly – show when it comes to giving practising homosexuals access to reformed schools, and women in the SGP [reformed political party renowned for not allowing women from their party to be elected to represent the party - ed.] access to parliament, we should also show to gain Islamic homosexuals and women the right to make free choices. That means the use of political means, and the making of public alliances. That means support to the Belgian schoolprincipal who announces a hijab ban for young pupils, because she notices that the dominance of the practice leads to less freedom and the departure of those who disagree. It also means support for the female police officer who is proud, independent, and veiled.

In the end, my solidarity as a progressive politician isn’t with believers or non-believers. It is with the 13-year-old girl living near me. Whichever choices she may make in her life – whether she chooses to be a convinced and maybe veiled muslim, or chooses the abandon her faith, or chooses a different path between the extremes -, it doesn’t matter. As long as she makes those choices in freedom. As long as society offers her opportunities and alternatives.

If her parents force her to stay at home, and not to pursue a career, they can expect harsh criticism from me. If Geert Wilders c.s. want to forbid her to believe, to forbid her to wear the hijab, my criticism will be equally harsh.

Thank you.



Kleine momentjes van sexisme

Gisteravond, Carredebat. Balkenende wordt ondervraagd door Marielle Tweebeek. Zij vraagt hem naar de beste drie-partijen coalitie. Hij weigert te antwoorden. Zij dringt aan. Dat leidt uiteindelijk tot de volgende opmerking van Balkenende: “U kijkt zo lief”.

Sorry? Wat? Wat heeft dat met wat dan ook te maken? Helemaal niets kan ik je zeggen. Balkenende had ook prima gewoon kunnen zeggen “Ik ga hier niet meer over zeggen”. Wat hij doet met de opmerking “U kijkt zo lief” is Tweebeek zogezegd op haar plaats zeggen. “U kijkt zo lief” zegt “u bent lief, schattig, vrouwelijk, en ik hoef u niet serieus te nemen.” Het is een bijzonder chauvinistisch op de vrouw spelen dat veel zegt over de ideeen van Balkenende.

Kort…

Ik bedoelde niet Marokkaans, ik bedoelde kwalitatief slecht!”
Hoofddirekteur van Woerkom van de ANWB heeft tijdens een congres gezegd dat hij zijn vrouw liever niet met een taxi laat reizen omdat er “nog wel eens een Marokkaan achter het stuur zou kunnen zitten”. Hij laat nu weten dat zijn bedoeling was het verschil in kwaliteit binnen de taxiwereld aan te kaarten. Hij vergat daarbij alleen blijkbaar even dat “Marokkaans” iets heel anders betekent dan “kwalitatief slecht”. Wie maakt die vergissing nou niet dagelijks? Ik snap dat de direkteur de uitspraak graag terug wil nemen – maar de suggestie dat dit simpelweg een ongelukkige woordkeus is is absolute onzin, en het feit dat het nu als zodanig gepresenteerd wordt is naar mijn mening beledigend. Zo dom is Nederland toch niet dat we daar voor vallen?

Basti Baroncini heeft recent het boek “Man en Abortus” uitgebracht, met bijbehorende website. Ik heb het eerder deze week aangeschaft en ben druk lezende. Uitgebreidere discussie komt misschien later nog, maar laat ik in ieder geval het volgende punt onderschrijven: In het beste geval komt een ongewenst zwangere vrouw samen met haar partner tot een keuze waar beiden achter kunnen staan. Ja, natuurlijk is het haar lichaam – en daarom is de keuze uiteindelijk van haar – maar het kind-in-wording gaat beiden aan.

Ik kijk wat verbijsterd naar de discussie die op het moment loopt op de opiniepagina van de Volkskrant. Vaders willen helemaal geen papa’s zijn en zorgen, stelt Astrid Theunissen. Ze zijn slappe zakken en willen alleen maar zelf als een klein kindje verzorgd worden als ze thuis komen. (Ik zal mijn vriend, die regelmatig aangeeft met plezier huisvader te willen worden, inlichten dat hij het verkeerd doet danwel niet bestaat.) Logisch, zegt Yolan Witterholt, want die vrouwen zijn verwende meisjes die de keuze voor kinderen en de werkverdeling daaromtrent bij de mannen door de strot duwen. (Wat naar mijn idee wel een argument zou zijn voor het idee dat mannen slappe zakken zijn, want het lijkt me dan toch echt tijd om meer voor je eigen belangen op te komen.)
Kunnen we het erover eens zijn dat samen kinderen krijgen een gezamenlijke beslissing hoort te zijn (ook, trouwens, voor niet-heterostellen, bij wie de bovengenoemde rolverdeling helemaal tot interessante taferelen zou moeten leiden!), en dat je, als je samen kiest voor een kind (of meerdere) je samen verantwoordelijk bent voor een passende regeling rondom de zorg? Liefst natuurlijk op basis van “waar voelen alle betrokkenen zich goed bij” in plaats van “maar dat is toch vrouwen-/mannenwerk?”.

Ook in de Volkskrant: dit artikel over gender en waarom jongetjes- of meisjesonderdelen niet altijd ook typisch jongetjes- of meisjesgedrag betekenen. Absoluut geldig punt – wel jammer dat ze uiteindelijk alsnog hokjes bouwt. Gender is een vloeiend begrip – meer een plaats op een continuum dat een hokje waar iemand in past. Overigens was ook het artikel van Lydia Krabbendam waarop Evelien Tonkens hiermee regeert zeker de moeite van het lezen waard, en is zeker niet weerlegt. Krabbendam schreef over het probleem dat jongens op het moment in het onderwijs achterblijven, en eventuele mogelijkheden om dat aan te pakken. Het feit dat gender niet binair is, en niet altijd volledig overeenkomt met lichamelijke sekse doet niets af aan de cijfers over het presteren van jongens op school.

Abortus

Woensdag heeft in Den Haag de groep “Schreeuw om Leven” actie gevoerd tegen abortus, door 30.000 plastic embryos uit te leggen op het Plein – 30.000 is een benadering van het aantal abortussen dat jaarlijks in Nederland uitgevoerd wordt. De actie is onderbroken door feministische activisten voor het recht op abortus.

Abortus is geen simpel onderwerp, en tegelijk is het dat wel. Enerzijds is het logisch dat het emotioneel is – de waarneming dat het om een leven gaat is een heel reele, en een die voor mij bij mijn persoonlijke beslissing zwaar zou tellen. De andere kant is dat er geen enkele situatie denkbaar is waarbij we iemand zouden dwingen om zijn of haar lichaam 9 maanden lang ten dienste van een ander te stellen, met alle potentiele medische gevolgen van dien, om vervolgens 18 jaar lang verantwoordelijk te zijn voor de persoon in kwestie tenzij je iets anders regelt. Dat gebeurt simpelweg niet.

Het probleem hierbij is in grote mate dat op de een of andere manier, het lichaam van een zwangere vrouw wordt gezien als publiek eigendom. Ik ben een paar keer aangezien voor zwanger door wildvreemden, en die vinden het dan doodnormaal om te informeren wanneer ik uitgerekend ben (en luisteren vaak gewoon niet als ik uitleg dat ik niet zwanger ben). Van vriendinnen die zwanger waren hoorde ik met enige regelmaat van mensen die zonder ook maar te vragen ineens hun buik wilden voelen. Natuurlijk zit er een logica achter. Een geboorte is een blijde gebeurtenis voor de gemeenschap, waar mensen graag bij betrokken zijn. Maar, lieve mensen, dat overschrijft niet het recht van een persoon op controle over zijn of haar eigen lichaam en op privacy.

Ik had plannen om hier nog in te gaan op de redenen waarom mensen een abortus laten plegen – die hebben namelijk erg vaak te maken met dingen als “ik heb geen mogelijkheid om dit kind goed op te voeden” of de gezondheid van moeder of baby. Maar feitelijk maakt het niet uit. Er is namelijk uiteindelijk niets dat overschrijft dat we niemand verplichten zijn of haar lichaam ten dienste te stellen van wie dan ook.

Feminisme? Is dat nog nodig dan?

Vorige week was, zoals bij sommigen van jullie vast bekend, het verkiezingscongres van GroenLinks. Ik was natuurlijk aanwezig, en belandde per toeval naast iemand die pas GL lid was, en voor het eerst aanwezig op het congres. De eerste helft van het congres zaten er daarnaast een aantal andere leden van FemNet (Feministisch Netwerk, een van de werkgroepen binnen GL) om ons heen. Bij verschillende amendementen werd luid gejuicht door deze groep. Later kwam dus de vraag van het nieuwe lid: “Zijn jullie van een van de werkgroepen?” Ik leg uit dat we van FemNet zijn en wat dat is. “Goh”, zegt het nieuwe lid, “is dat nog nodig dan?”

Dus, voor de liefhebbers: wat voorbeelden van waar feminisme zich mee bezighoudt, en waarom dat nog nodig is.

1. Verdeling zorg en werk
De huidige realiteit is dat vrouwen beduidend meer huishoudelijk werk en zorgtaken op zich nemen dan mannen. Sommigen van hen werken minder om ook tijd te hebben voor het huishouden, maar ook als beide partners volledig werken, besteden vrouwen nog steeds meer tijd aan het huishouden (link). Daarbij is dit ook een probleem voor mannen; aangezien het beeld is dat vrouwen voor de kinderen zorgen, is het voor mannen vaak moeilijk om toestemming van hun baas te krijgen om minder te gaan werken zodat ze voor hun kinderen kunnen zorgen.

2. Arbeidsmarkt
Vrouwen verdienen in Nederland nog steeds zo’n 20% minder dan mannen. Een deel daarvan is te verklaren door indirecte effecten zoals meer werk in deeltijd, minder ervaring doordat vrouwen vaker een periode niet werken, en het feit dat traditionele vrouwenberoepen minder goed betalen, een deel is onverklaarbaar. Zie voor meer de Opzij van mei. Ook zijn veel vrouwen nog steeds niet financieel onafhankelijk – als hun relatie zou eindigen om welke reden dan ook, zijn zij niet financieel in staat om op eigen benen te staan.

3. Huiselijk en seksueel geweld
Beiden komen te veel voor, en er zijn vaak te weinig mogelijkheden om er iets aan te doen. Opvang en vervolging schieten nog vaak tekort, en de reactie op een vrouw (of man! Vrouwen zijn zeker niet de enige slachtoffers) die naar voren komt als slachtoffer is nog te vaak ofwel twijfel aan haar verhaal, ofwel het verplaatsen van de verantwoordelijkheid naar het slachtoffer (“Had ze hem maar niet zo uit moeten dagen!”).

4. Positie van migrantenvrouwen
Een van de amendementen die FemNet dit jaar ingediend heeft voor het verkiezingsprogramma ging over de verblijfsstatus van migrantenvrouwen. Op dit moment blijft die lang afhankelijk van hun partner, ook bij huiselijk geweld. Vrouwen blijven in een slecht huwelijk omdat hun partner hen voor kan houden “als je niet doet wat ik zeg word je teruggestuurd.”

5. Seksuele gezondheid en anticonceptie
Zie bijvoorbeeld hier. Toegankelijkheid van anticonceptie, assertiviteit op seksueel gebied, abortus…. er zijn genoeg zaken op dit gebied die nog aandacht nodig hebben.

6. Seksisme in de media
Zie bijvoorbeeld hier. Media spelen nog vaak erg heftig op gender stereotypes (en nee, natuurlijk niet alleen gender. Seksualiteit, ethniciteit, overgewicht etc zijn ook populaire stereotypes), waarbij vaak vrouwen gereduceerd worden tot een vorm van decoratie en niet volledig menselijk. Overigens komen ook mannen er niet goed vanaf. De mannen die ik ken zijn namelijk een stuk beter in staat om normaal met vrouwen om te gaan en daadwerkelijk met hun hersenen te denken, om maar iets te noemen, dan in de media vaak geimpliceerd wordt.

7. Positie van vrouwen in het buitenland
Ik wijs bijvoorbeeld op de gifgasaanvallen op Afghaanse schoolmeisjes afgelopen week…

8. Positie van gehandicapten, homoseksuelen, ethnische minderheden…
Feminisme als beweging zet zich steeds breder in. Er komt steeds meer besef dat je alleen gelijkwaardig kan zijn als iedereen dat is; zolang we toestaan dat een groep mensen behandeld wordt als minderwaardig, blijven we allemaal het risico lopen zo weggezet te worden.

Er is natuurlijk meer – schoonheidsidealen in de media bijvoorbeeld heb ik nu niet behandeld, en ik sluit ook niet uit dat er dingen zijn waarvan ik onvoldoende bewust ben. Beste lezers – ik weet dat jullie er zijn! – kom uit de kast! Wat zijn punten die jullie belangrijk vinden in het feminisme die ik niet genoemd heb? Welke van de genoemde punten herkennen jullie jezelf in – of juist niet? Ik hoor het graag van jullie in de comments.

Slavernij

Mensen die, zoals ik, het nieuws en de media in de Verenigde Staten enigszins bijhouden, zullen hebben meegekregen dat de gouverneur van Virginia april heeft uitgeroepen tot “Confederate History Month”. “The Confederacy”, voor degenendie niet thuis zijn in de geschiedenis van de VS, was het verbond van zuidelijke staten in de Amerikaanse burgeroorlog. Een van de belangrijke punten binnen die oorlog was het feit dat de geconfedereerde staten niet bereid waren slavernij op te heffen, wat de noordelijke staten wel wilden. Veel van de rijkdom in het zuiden was gevolg van de slavernij, die het mogelijk maakte om voor weinig geld grote plantages te onderhouden door middel van slavenarbeid.

De verklaring van de gouverneur van Virginia stuitte op nogal wat weerstand. Het is namelijk onmogelijk om de Confederacy los te zien van de slavernij, en de geschiedenis van racisme met name in de zuidelijk staten na opheffing van de slavernij. Je kan niet over het een praten zonder over het andere te praten.

Naar aanleiding daarvan dacht ik pas ineens… Als we hier nou een “Gouden Eeuw geschiedenis maand” zouden hebben. Of een “Indische Compagnies maand”. Zou je dan hier dezelfde reactie krijgen? Ik denk het niet. De geschiedenis van de slavernij in Nederland is namelijk nogal een ondergeschoven kindje.

Behalve dat ik weet dat er slaven gehouden werden in Suriname en op de Antillen, weet ik eigenlijk erg weinig af van de Nederlandse geschiedenis met slavernij. Ik heb op school wel eens gehoord van de West-Indische Compagnie, maar hoe dat nou precies zit… Ik kwam er pas per toeval achter dat slaven door de WIC overwegend uit Ghana gehaald werden, omdat ik hoorde dat de Ghanese en Surinaamse bevolking in Amsterdam nog steeds slecht met elkaar overweg kunnen.

Feit is dat slavernij in onze geschiedenislessen nauwelijks ter sprake komt, en dan nog in een hele beperkte context. Ik wist niet zeker of er in Indonesie sprake was van slavernij (antwoord: ja, hoewel niet op dezelfde schaal als in Suriname en de Antillen). Ik had geen idee of er in Nederland zelf slaven gehouden werden (antwoord: nauwelijks. Soms werden gewaardeerde huisslaven meegenomen naar Nederland als hun eigenaren terugkeerden). Etc. Etc. Nederland heeft slavernij in Suriname en de Antillen erkend in de vorm van een monument; nakomelingen van slaven in andere gebieden is dat niet gegund. Excuses voor slavernij zijn nooit formeel aangeboden.

Ik weet zelf niet zo goed wat we nu aan concrete maatregelen zouden moeten nemen waar het om het Nederlandse slavernijverleden gaat. Zaken als reparatiebetalingen lijken mosterd na de maaltijd – hoewel, gezien het feit dat bij beeindiging van de slavernij, alleen eigenaren schadeloos gesteld zijn, misschien ook niet onterecht. Er schijnt ook in Suriname nog steeds sprake te zijn van een heel reele achterstand van creolen ten opzichte van andere bevolkingsgroepen, waarop Nederland misschien zou kunnen helpen met ingrijpen, maar hoe zou ik ook niet direct weten. Feit is dat zo lang we de slavernijgeschiedenis niet expliciet erkennen als onderdeel van onze geschiedenis, maar haar afdoen als een zwarte pagina waar we maar niet te veel naar kijken, we ook niet kunnen werken aan het helen van de wonden.

Rare hobby voor een feminist

“Toch vind ik het raar.”

“Wat dan?”

“Dat jij, zo feministisch als je bent, jaren ’50 kleding gaat maken.*”

Korte samenvatting van een gesprek met een goede vriend vorige week, die wat verward had geconstateerd dat ik, als uitgesproken feministische vrouw, ervoor kies om niet alleen een stereotyp vrouwelijke hobby op te pakken, maar dan vervolgens ook nog kies voor kleding uit een tijdsperiode die voor velen model staat voor het stereotype vrouwbeeld. Is misschien ook wel logisch – dat hij het wat raar vindt dan – want er zijn hele boeken over geschreven.

“Het vrouwending” heb ik een tijd geleden gekocht, nadat ik het in een tijdschrift (Opzij? Wie weet.) was tegengekomen. Het gaat over de tegenstelling die Kipnis, de auteur, ziet tussen het feit dat vrouwen willen emanciperen, gelijkwaardig willen zijn, maar tegelijkertijd hun leuke jurkjes, mooie schoenen, en makeup willen. Ik ben gekomen tot pagina 36 van 207 voor ik stopte om te voorkomen dat er dingen gegooid werden.

Het punt is, voor mij is het een schijntegenstelling. Het is namelijk alleen maar een tegenstelling als je er vanuit gaat dat je, om gelijkwaardig te zijn, gelijk moet zijn. En dan vervolgens ook nog aanneemt dat dat “gelijk” in moet houden dat we allemaal alles volgens stereotyp mannelijke patronen gaan doen.

Gelijkwaardig is iets absoluut anders dan gelijk. Twee eurostukken zijn gelijkwaardig aan een twee-eurostuk, is geljkwaardig aan vier 50-centstukken, maar daarmee niet hetzelfde, laat staan als je er ook nog andere munteenheden bij betrekt. En per situatie kan het ook nog verschillen – als ik een karretje wil halen bij de supermarkt is een setje met 50-centstukken me meer waard dan een twee-eurostuk. Er is geen enkele reden waarom we allemaal hetzelfde moeten gaan doen om gelijkwaardig te zijn; we kunnen ook eens verder kijken dan of iemand een leuk rokje aan heeft om te bepalen of die persoon (mag van mij namelijk ook een man zijn) competent is. Mijn kleding en makeup keuzes zijn namelijk van generlei invloed op mijn vermogen om mijn werk te doen.

Maar de tweede aanname is voor mij nog veel funester: We moeten niet alleen allemaal hetzelfde doen om gelijkwaardig te zijn, maar we moeten allemaal vooral niets doen dat te lezen is als feminien om gelijkwaardig te zijn. De implicatie daarvan is namelijk dat alles wat feminien leest minderwaardig is, en dat is volgens mij nou net wat je binnen het feminisme zou moeten bevechten. Als ik er als feministe voor kies om jaren 50 kleding te maken is dat alleen een tegenstelling als je er vanuit gaat dat ik daar als feministe te goed voor ben, of de bezigheid mijn feminisme op de een of andere manier omlaag haalt. Als “vrouwelijke**” bezigheden gelijkwaardig zijn aan “mannelijke”, is er geen enkele reden waarom ik niet zou kiezen voor een vrouwelijke bezigheid als ik dat leuk vind?

Natuurlijk zitten er haken en ogen aan; de verwachting dat vrouwen zich op moeten maken, rokjes moeten dragen, moeten koken, het huishouden moeten doen, en dat deze bezigheden voor mannen ongepast of onnodig zijn is onderdrukkend. Ik ben absoluut tegen de implicatie dat vrouwen zich altijd “vrouwelijk” moeten gedragen. Maar het feit dat ik ervoor kies om me bezig te houden met traditioneel vrouwelijke zaken – of het gaat om eten koken, kleren maken, makeup of wat dan ook – is voor mij juist een feministische keuze. Dingen die je wilt doen niet doen omdat ze vrouwelijk zijn, dat is voor mij vrouwonvriendelijk.

———-

* Ik kies bewust voor de woorden kleding maken. Ander gesprek: “Ik heb van de week een rok genaaid.” “Letterlijk of figuurlijk?”

** Waarom aanhalingstekens? Omdat ik idealiter zou willen dat bezigheden niet mannelijk of vrouwelijk zijn. Het is voor mij een nonsens onderscheid, maar zo lang het cultureel nog gemaakt wordt, kan ik er ook niet omheen.

Misverstand?

Mensen die zich enigszins verdiept hebben in seksueel geweld, zijn vaak bekend met de verschillende verklaringsmodellen. Hoe komt het nou dat mensen (vrouwen) verkracht worden? Je hebt het zogenaamde “hurricane” model, dat verkrachting vergelijkt met een natuurramp: eens in de zoveel tijd gebeurt het nou eenmaal, daar is niets aan te doen, je kan je er hooguit op voorbereiden om de schade te minimaliseren (en vrouwen zijn dus verantwoordelijk voor het niet dragen van korte rokjes, niet alleen in het donker op straat lopen, etc).

Het sociologisch model zegt dat er in de samenleving factoren zijn die verkrachting aanmoedigen. Seks wordt gezien als goed dat mannen willen en dat vrouwen moeten bewaken, en dat wordt nou eenmaal soms gestolen, de veelvoorkomendheid van het idee dat seks een behoefte is waar mannen recht op hebben, vooral als vrouwen op enige manier geprovoceerd hebben, etc. – ideeën die samengenomen een attitude creëren die tot seksueel geweld kan leiden (en die, coïncidenteel, vaak erg weinig flatterend zijn voor zowel mannen als vrouwen).

Een populair model als het gaat om zogenaamde “date rape” of “acquaintance rape” is het misverstand model. Mannen die een vrouw met wie ze een persoonlijke band hebben – als is het maar in de vorm van een enkel afspraakje – zouden vaak de signalen die vrouwen afgeven als het gaat om wel of geen seks verkeerd begrijpen. Vrouwen zouden onvoldoende duidelijk communiceren dat ze geen seks willen, waardoor mannen ze “per ongeluk” verkrachten. Dit is een van de aanleidingen voor het “yes means yes” concept, dat wordt voorgesteld als beter alternatief voor “no means no”. Het is niet voldoende om te stoppen als iemand weigert: je zou alleen door moeten gaan als iemand enthousiast deel neemt, en dus JA zegt. Dat is ook “consent” of instemming – instemming is geen “niet nee zeggen”, consent is “ja zeggen”.

In de context van dit laatste model, wil ik wijzen op dit bericht in The Sexist, een blog over sexisme binnen de Washington City Paper. Het gaat over een onderzoek gedaan bij jonge mannen over seks, instemming, en verkrachting. Wat blijkt? Mannen snappen prima hoe je aangeeft geen seks te willen zonder dat je noodzakelijk het woord “nee” in de mond neemt. Dat doen ze namelijk zelf ook, en ze kunnen zich nauwelijks voorstellen dat er een situatie zou zijn waarin ze met zo veel woorden moeten zeggen “nee, dat wil ik niet”.

Ze snappen ook prima dat vrouwen dat meestal ook niet doen. Dat vrouwen meestal met lichaamstaal en ontwijkend gedrag aangeven geen seks te willen. Wel vinden ze dat dan ineens “typisch vrouwelijk” om geen directe uitspraak te doen, hoewel ze aangeven dat ze dat zelf op dezelfde manier doen. Hoera voor genderstereotypes.

Als er dan gepraat wordt over verkrachting, wordt alles wat hierboven staat ineens over boord gegooid. Nee betekent nou eenmaal soms ja bij vrouwen. Vrouwen zijn niet duidelijk genoeg. Vrouwen moeten een man aankijken een duidelijk, met zo veel woorden, zeggen dat ze dit niet willen. Al die dingen waarvan de heren eerder gezegd hebben dat ze zich niet voor kunnen stellen dat het nodig zou zijn om het te doen zijn nu ineens nodig, en al die manieren van nee zeggen die mannen zelf ook zouden hanteren zijn ineens niet meer goed genoeg. Dit is geen misverstand. Dit is rechtpraten wat krom is. De verkrachter is ineens een slachtoffer van de onduidelijkheid van de verkrachte.

Helaas houdt het onderzoek te vroeg op. Het is namelijk volledig onduidelijk waarom ze dit doen. Het is geen situatie waarin deze mannen hun eigen handelen moeten verdedigen, het is een hypothetische situatie waarover gesproken wordt. Enige heren die licht kunnen schijnen op waarom een dan toch een verhaal verteld moeten worden dat volledig in tegenspraak is met alles wat ze tot dan toe gezegd hebben om een dader te beschermen?

…

What. The. Fuck.

Keuze feminisme

Bij mijn vertrek bij mijn werk kreeg ik van mijn collega’s een bon voor een tijdschrift abonnement. De collega die de cadeautjes had geregeld zei dat ze eigenlijk had zitten kijken naar iets dergelijks voor Opzij, omdat dat haar echt iets voor mij leek. Ik, als overtuigd feminist, lees toch Opzij?

Het feit is, ik lees soms Opzij, en iedere keer dat ik het koop zoekt m’n vriend dekking. Mijn relatie met Opzij is namelijk wat ambigu, en over het algemeen lees ik geinteresseerd en scheld een aantal schrijvers de huid vol. Opzij heeft namelijk (of had – ik heb al een tijdje niet meer de moeite genomen) een aantal regelmatig terugkerende schrijvers met wie ik veel moeite heb. Denk Heleen Mees, Ciska Dresselhuys…

Een paar dagen geleden kwam ik dit stuk tegen, dat mijn problemen met een aantal vooraanstaande Nederlandse feministen goed omschrijft (ondanks het feit dat ik wil wedden dat de schrijfster nog nooit van ze gehoord heeft). Er is een stroming binnen het Nederlands feminisme die stelt dat iedere vrouw verplicht 40+ uur zou moeten gaan werken om weet ik wat voor top functie te krijgen in het bedrijfsleven. Voor het grotere goed, natuurlijk.

Het gedeelte waar ze daarbij volledig aan voorbij gaan is dat dat om honderdduizend verschillende redenen niet voor iedereen de beste keuze is. Of dat nou is omdat je lichamelijk niet in staat bent om zo veel en zo hard te werken, omdat je andere dingen ook belangrijk vindt en niet op wilt geven, omdat je niet past in zo’n bedrijfscultuur… Het maakt niet uit. Er is geen one-size-fits-all in de inrichting van je leven. Als jij een zuivere afweging maakt van alle factoren in jouw leven, en tot de conclusie komt dat het het beste is voor jou en je gezin als je thuis blijft om voor de kinderen te zorgen, wie is Ciska Dresselhuys dan om daar iets tegen in te brengen, zonder iemand van de betrokkenen te kennen?

Feit is dat dat soort feminisme – het soort dat van iedere vrouw eist dat ze haar hele leven opdraagt aan het grotere doel – zijn (haar?) doel voorbij schiet. Feminisme, in mijn visie, had als doel om vrouwen de vrijheid te geven om hun eigen keuzes te maken. Daar hebben we grote slagen in gemaakt. Waar we volgens mij niet voor gevochten hebben is om onze levenskeuzes nu te laten bepalen door andere vrouwen in plaats van door mannen. Dat lijkt mij een geval “van de regen in de drup”.