Mensen die zich enigszins verdiept hebben in seksueel geweld, zijn vaak bekend met de verschillende verklaringsmodellen. Hoe komt het nou dat mensen (vrouwen) verkracht worden? Je hebt het zogenaamde “hurricane” model, dat verkrachting vergelijkt met een natuurramp: eens in de zoveel tijd gebeurt het nou eenmaal, daar is niets aan te doen, je kan je er hooguit op voorbereiden om de schade te minimaliseren (en vrouwen zijn dus verantwoordelijk voor het niet dragen van korte rokjes, niet alleen in het donker op straat lopen, etc).
Het sociologisch model zegt dat er in de samenleving factoren zijn die verkrachting aanmoedigen. Seks wordt gezien als goed dat mannen willen en dat vrouwen moeten bewaken, en dat wordt nou eenmaal soms gestolen, de veelvoorkomendheid van het idee dat seks een behoefte is waar mannen recht op hebben, vooral als vrouwen op enige manier geprovoceerd hebben, etc. – ideeën die samengenomen een attitude creëren die tot seksueel geweld kan leiden (en die, coïncidenteel, vaak erg weinig flatterend zijn voor zowel mannen als vrouwen).
Een populair model als het gaat om zogenaamde “date rape” of “acquaintance rape” is het misverstand model. Mannen die een vrouw met wie ze een persoonlijke band hebben – als is het maar in de vorm van een enkel afspraakje – zouden vaak de signalen die vrouwen afgeven als het gaat om wel of geen seks verkeerd begrijpen. Vrouwen zouden onvoldoende duidelijk communiceren dat ze geen seks willen, waardoor mannen ze “per ongeluk” verkrachten. Dit is een van de aanleidingen voor het “yes means yes” concept, dat wordt voorgesteld als beter alternatief voor “no means no”. Het is niet voldoende om te stoppen als iemand weigert: je zou alleen door moeten gaan als iemand enthousiast deel neemt, en dus JA zegt. Dat is ook “consent” of instemming – instemming is geen “niet nee zeggen”, consent is “ja zeggen”.
In de context van dit laatste model, wil ik wijzen op dit bericht in The Sexist, een blog over sexisme binnen de Washington City Paper. Het gaat over een onderzoek gedaan bij jonge mannen over seks, instemming, en verkrachting. Wat blijkt? Mannen snappen prima hoe je aangeeft geen seks te willen zonder dat je noodzakelijk het woord “nee” in de mond neemt. Dat doen ze namelijk zelf ook, en ze kunnen zich nauwelijks voorstellen dat er een situatie zou zijn waarin ze met zo veel woorden moeten zeggen “nee, dat wil ik niet”.
Ze snappen ook prima dat vrouwen dat meestal ook niet doen. Dat vrouwen meestal met lichaamstaal en ontwijkend gedrag aangeven geen seks te willen. Wel vinden ze dat dan ineens “typisch vrouwelijk” om geen directe uitspraak te doen, hoewel ze aangeven dat ze dat zelf op dezelfde manier doen. Hoera voor genderstereotypes.
Als er dan gepraat wordt over verkrachting, wordt alles wat hierboven staat ineens over boord gegooid. Nee betekent nou eenmaal soms ja bij vrouwen. Vrouwen zijn niet duidelijk genoeg. Vrouwen moeten een man aankijken een duidelijk, met zo veel woorden, zeggen dat ze dit niet willen. Al die dingen waarvan de heren eerder gezegd hebben dat ze zich niet voor kunnen stellen dat het nodig zou zijn om het te doen zijn nu ineens nodig, en al die manieren van nee zeggen die mannen zelf ook zouden hanteren zijn ineens niet meer goed genoeg. Dit is geen misverstand. Dit is rechtpraten wat krom is. De verkrachter is ineens een slachtoffer van de onduidelijkheid van de verkrachte.
Helaas houdt het onderzoek te vroeg op. Het is namelijk volledig onduidelijk waarom ze dit doen. Het is geen situatie waarin deze mannen hun eigen handelen moeten verdedigen, het is een hypothetische situatie waarover gesproken wordt. Enige heren die licht kunnen schijnen op waarom een dan toch een verhaal verteld moeten worden dat volledig in tegenspraak is met alles wat ze tot dan toe gezegd hebben om een dader te beschermen?
